Μίλτος Κουντουράς

Σκόπελος, 1907, σπίτι, Μ.Κουντουράς, μητέρα, αδερφός Παναγιώτης

O Άρρωστος - Μίλτος Κουντουράς

Ο Μίλτος Κουντουράς (Σκόπελος 1889- Αθήνα1940) είναι γνωστός ως ένας κορυφαίος παιδαγωγός, που το πρωτοποριακό του έργο γίνεται περισσότερο γνωστό όσο κυλά ο χρόνος. Όμως ο Κουντουράς πριν γίνει παιδαγωγός ήταν ποιητής. Γράφει και δημοσιεύει ποίηση απ’ τα νεανικά του χρόνια.

Ο νεανικός του προσανατολισμός ήταν η Τέχνη κι η Ποίηση. «Είχε καταπλεύσει από την πατρίδα του, τη Γέρα της Μυτιλήνης, με τη γνωστή παρεξήγηση πως στη Φιλοσοφική Σχολή θα μπορούσε να καλλιεργήσει το λογοτεχνικό του ταλέντο, που είχε φανερωθεί πρώιμα», γράφει ο συμφοιτητής του, και έπειτα καθηγητής Πανεπιστημίου, Χ. Θεοδωρίδης.

Γράφει επίσης και θεατρικά έργα. Φοιτητής ακόμα, ανεβάζει στις 27 Ιανουαρίου του 1913, στο χωριό του τον Σκόπελο, την αρχαία τραγωδία Οιδίπους τύραννος σε δική του μετάφραση και σκηνικά. Στα χρόνια των σπουδών του εντάσσεται στον φιλολογικό κύκλο του περιοδικού Νουμάς. Στα φιλολογικά Σαββατόβραδα του περιοδικού διαβάζει τα θεατρικά του έργα Ο Άρρωστος και Το Μπαλσαμωμένο Αγόρι. Τα οποία εκδόθηκαν. Έγραψε επίσης άλλα δύο έργα, τα οποία παραμένουν αδημοσίευτα. Είναι « Το γραφτό» και ο « Σταύρος Τραντάλης».

Ο Άρρωστος τυπώθηκε τους δύο τελευταίους μήνες του 1910 και κυκλοφόρησε στις αρχές του 1911. Ο ίδιος το προσδιορίζει ως « ονειρόδραμα σε μία πράξη». Στην έκδοση σημειώνεται ως τόπος συγγραφής: Σκόπελος[Μυτιλήνης], 12-20 Ιουλίου 1909. Ο Γιώργος Βαλέτας της δίνει τον χαρακτηρισμό «έκδοση πολυτελής». Έχει σελίδωση στο πλάι και φέρει την αφιέρωση: του αδελφού μου / του Γιάννη / του γιατρού / τ’ αφιερώνω / Μίλτος.

Το δράμα έχει επιδράσεις Ίψεν και Φρόιντ. Ο πρωταγωνιστής μέσα στο όνειρό του αφηγείται τολμηρές φρικαλέες σκηνές, ενώ έχει επιστρέψει από το θέατρο όπου παρακολούθησε τους «Βρυκόλακες» του Ίψεν. Όταν ξυπνά επηρεασμένος από το όνειρό του αυτοκτονεί.

Μπορεί αυτά τα έργα του Κουντουρά να ήταν νεανικά και πρωτόλεια, αλλά υπάρχει η εκτίμηση πως αν δε αφιερωνόταν στην Παιδαγωγική θα είχε σημαντική παρουσία στη θεατρική γραμματολογία. (Αρειστίδης Καλάργαλης)

Ο λαϊκός ποιητής Δημήτρης Πέτρου

Του Αριστείδη Καλάργαλη
Ο Δημήτρης Πέτρου γεννήθηκε στον Σκόπελο. Δεν έχουμε στοιχεία για τον χρόνο γέννησης και θανάτου του. Μέχρι σήμερα θεωρείτο ότι γεννήθηκε γύρω στο 1860, από στοιχεία που αναφέρει στα ποιήματά του. Όμως ο ιστορικός Φ. Ηλιού τον καταγράφει ως φιλόμουσο συνδρομητή βιβλίου το 1868, οπότε πρέπει να γεννήθηκε γύρω στο 1840.
Πρώτος για τον ποιητή έγραψε ο Θείελπις Λευκίας στο περιοδικό Τα Νιάτα (15 Νοεμ. 1919). Δυστυχώς χωρίς κάποια βιογραφικά στοιχεία. Το επάγγελμά του ήταν ράφτης. Ο ίδιος αυτοπαρουσιάζεται ως αγράμματος και αυτοδίδακτος ποιητής στα ποιήματα που δημοσίευσε στο περιοδικό Σαπφώ. Δημοσίευσε τα ποιήματα: «Ένα δάκρυ επί του μνήματος του φίλου μου Χαράλαμπου Αξιώτη» Μάρτ. 1881, «Η Άνοιξις», Ιούλ. 1881 και «Πόλεμος», Αυγ. 1881.
Ο Πέτρου εξέδωσε την ποιητική συλλογή Λεσβιάς ήτοι Ιστορικόν Εγκώμιον της Νήσου Λέσβου, το 1878. Είναι από τα πρώτα βιβλία που τυπώθηκαν στη Λέσβο, λαμβάνοντας υπόψη ότι το πρώτο βιβλίο τυπώθηκε στο νησί μας το 1869. Τη δαπάνη της έκδοσης είχε ο Μολυβιάτης Μιχαήλ Δ. Σέρεσλης. Πολλοί Γεραγώτες και Λέσβιοι προεγγράφτηκαν συνδρομητές στη συλλογή, εκτιμώντας την προσπάθεια του συντοπίτη μας ποιητή.
Η Λεσβιάς αποτελείτε από εφτά μέρη. Έχει υμνητικό ύφος για την αρχαιότητα, τη Λέσβο, τους δημιουργούς της και τον πολιτισμό. Τα ποιήματά του είναι δωδεκασύλλαβα ομοιοκατάληκτα τετράστιχα. Αν και λέει ότι «Ως αγράμματος δακρύω» και ότι είναι «Ξένος εντελώς παιδείας» τα σημεία αναφοράς των ποιημάτων του προέρχονται από βιβλία της εποχής. Ίσως να εννοεί πως είχε ελάχιστες γραμματικές γνώσεις, ανάγνωσης και γραφής. Στους στίχους του συναντάμε όλους τους σημαντικούς ανθρώπους της Λέσβου. Για αυτούς συμπεραίνει ότι είχαν καλή σχέση με την παιδεία:

ούτε εκ φύσεως εδιδάχθει
τοσούτον πλήθος σοφών ανδρών.
Είχον οι Λέσβιοι την παιδείαν
καθήκον μέγα και ιερόν.

Για τη Λέσβο δείχνει την αγάπη του, την αποκαλεί μητέρα και γράφει για αυτήν το υμνητικό ποίημα…..

Χαίρε, μήτερ σεβασμία,
ό,τι και αν σε ονομάζω
δεν αισχύνομαι διόλου
και με θάρρος σ’ εκθειάζω.

Κάτω από το όνομά του σημειώνει το χωριό καταγωγής του: Του εκ Σκοπέλου της Γέρας. Τη Γέρα, ως Ιερά, τη μνημονεύει και σε στίχους του:

Εις της Ιεράς την θέσιν
αν συμπέσει να βαδίσω
ούτε ίχνος καν ευρίσκω
δάκρυα πικρά να χύσω

Ο Γ. Βαλέτας αναφέρει ότι εκτύπωσε και την ποιητική συλλογή Η κόρη του Βοσπόρου, το 1892 στην Κωνσταντινούπολη. Αυτή είναι αφιερωμένη «Τω ευγενεστάτω και αξιοτίμω κυρίω κυρίω Πάνω Μ. Κουρτζή, τεκμήριον ευγνωμοσύνης και βαθυτάτης υπολήψεως ανατίθημι ο ποιήσας». Πρόκειται για μια μικρή συλλογή που περιέχει επτά λυρικά ποιήματα. Τα εξής: Λεσβία έμπνευσις ή το όνειρό μου. Η άχορδος κιθάρα. Η κόρη του Βοσπόρου. Η ξενιτιά. Ο κόσμος τι δεν έχεις; Η άνοιξις. Ο ουρανός. Γνωμικόν. Αυτά τα ποιήματα είναι γραμμένα στην δημοτική, εκτός του τελευταίου που είναι στην καθαρεύουσα.
Άξιο σημείο αναφοράς στις εκδόσεις του συντοπίτη μας ποιητή είναι η ευγενική χορηγία, μη Γεραγωτών χορηγών, για την έκδοση των δύο συλλογών του.

Η Βρυσομάννα του Σκοπέλου

(Φωτογραφία Πάνος Καλάργαλης)

Στο πανέμορφο χωριό της Γέρας, κάτω από τον ίσκιο των δύο θεόρατων πλατάνων κατεβάζει το νερό από αστείρευτες πηγές, εδώ και χρόνια. Φτιάχτηκε μέσα στην Τουρκοκρατία. Είχαν έτοιμα όλα τα κομμάτια της και την μετέφεραν εδώ όπου γρήγορα την συναρμολογήσανε. Το μάρμαρο της είναι ανοιχτόχρωμο γκρίζο. Δεν έχει σχέση με το βαθυγάλαζο ντόπιο που φιλοξενεί το χωριό στα σπλάγχνα του. Του Τασλικιού. Η δεξαμενή της μεγάλη, φιλοξενούσε επάνω της την τουλούμπα για τις πυρκαγιές της εποχής. Τα “γιαγκίνια”. Τώρα στρώνεται με τραπεζάκια των γύρω καφενέδων. Το νερό, άφθονο, έτρεχε από έξι κρονούς. Τώρα λειτουργούν δύο. Ο διάκοσμος της είναι δύο λυγερά κυπαρίσσια και ένα ανθοδοχείο στους πεσσούς της. Επίσης τέσσερεις ροζέτες. Και ο απαραίτητος σταυρός μέσα στο κεφαλοχώρι με τους πολλούς Τούρκους. Έχει και την κτητορική επιγραφή:

1843 ΠΛΙ Α
Η ΠΑΡΟΥΣΑ ΠΗΓΗ ΚΑ-
ΤΑΣΚΕΥΑΣΘΕΙΣΑ ΔΙ-
Α ΔΑΠΑΝΗΣ ΤΗΣ ΕΝ
ΣΚΟΠΕΛΟΥ ΚΟΙΝΟΤΗΤΟΣ

Ο Παπαλουκάς και ο Στρατής Αξιώτης και πολλοί άλλοι καλλιτέχνες μαγεύτηκαν απ' αυτό το σύνολο της ομορφιάς και αποτέλεσε αναπόσπαστο κομμάτι στους πίνακες τους κατά καιρούς.
(Από το βιβλίο του Μάκη Αξιώτη “Βρύσες στη Λέσβο” Μυτιλήνη, 1994)

Αριστείδης Καλάργαλης - Ανθολόγιο Χρονογραφημάτων - Δημοκράτης 1928-1932

Εκδόσεις Εντελέχεια, Μυτιλήνη, 2010
Τα χρονογραφήματα που ανθολογούνται είναι αντιπροσωπευτικά της εποχής τους. Καθημερινότητα, προβληματισμοί, εντυπώσεις, σκέψεις απλές ή φιλοσοφικές τροφοδοτούσαν τη θεματολογία τους. Πολλά είναι μικρά λογοτεχνικά κομμάτια. Αν και οι χρονογράφοι είναι πολλοί, εντοπίζουμε κάποιες ομοιότητες. Υπάρχουν τα βασικά χαρακτηριστικά του εύθυμου λόγου και της σοβαρής σκέψης σε εναλλαγή. Στο γράψιμό τους επικρατεί μια ομιλούμενη καθημερινή δημοτική και η καθαρεύουσα των εφημερίδων, που με τη γραφή της σατιρίζει πρόσωπα, γεγονότα και καταστάσεις. Χωρίς να παύει ο καθένας να διατηρεί το προσωπικό του ύφος, λόγω σπουδών, ηλικίας, επαγγέλματος ή πολιτικής θέσεις, όλοι διακρίνονται για το χιούμορ τους. Αν και είναι από έναν χρόνο και κόσμο αρκετά παλιό, έκπληκτοι εντοπίζουμε τα έντονα διαχρονικά στοιχεία, και την αντοχή στο πέρασμα των δεκαετιών, που πλησιάζουν τον αιώνα. “Λές και γράφτηκε σήμερα”. Θα πούμε για πολλά αν όχι για το σύνολό τους. Η μόδα, το σχολείο, οι αλλαγές και οι παραξενιές του καιρού, η πολιτική κι οι εκλογές, τα δημόσια έργα, οι φόροι και οι αυξήσεις τιμών, το περιβάλλον, ο έρωτας, η καπατσοσύνη και το βόλεμα, προβλήματα και σκηνές της Μυτιλήνης παρουσιάζονται και αποτυπώνονται λογοτεχνικά, με ζωντανά και δύναμη για το σήμερα.
Τα αθησαύριστα αυτά γραπτά της εφημερίδας Δημοκράτης είναι μέρος του γραμματολογικού πλούτου της Λεσβιακής Άνοιξης.
(Σημείωμα από το βιβλίο του “Ανθολόγιο Χρονογραφημάτων-Δημοκράτης 1928-1932)

Αριστείδης Καλάργαλης

Ο Αριστείδης Καλάργαλης γεννήθηκε στον Σκόπελο Λέσβου το 1959. Σπούδασε σε Παιδαγωγικά, Τεχνολόγος Μηχανικός και επιμορφώθηκε στη Συμβουλευτική. Αρχικά δίδαξε στη Μέση, ενώ σήμερα διδάσκει στη δημοτική εκπαίδευση. Εργάστηκε στο δημόσιο και ιδιωτικό ραδιόφωνο ως δημοσιογράφος και δημιουργός εκπομπών, με αντικείμενο το βιβλίο και τη λογοτεχνία.
Αρθρογραφεί από το 1989 σε εφημερίδες και περιοδικά της Λέσβου, και κατά περιόδους της Αθήνας, όπου δημοσιεύει επιφυλλίδες κοινωνικού σχολιασμού, παρουσιάσεις βιβλίων και δοκίμια.
Τα τελευταία ερευνά το πνευματικό φαινόμενο της Λεσβιακής Άνοιξης, που αναπτύχθηκε τα χρόνια του Μεσοπολέμου.
(Σημείωμα από το βιβλίο του “Ανθολόγιο Χρονογραφημάτων-Δημοκράτης 1928-1932)

Τάρτι

 Έκδοση Πνευματικού Κέντρου Κοινότητας Σκοπέλου, 1997 Φωτ. Κυριάκος Συκάς